Η Μίμηση σε Έκπτωση

Αχ, οι απομιμήσεις. Αν ο καπιταλισμός είναι η μεγάλη μας σκηνή, τότε οι απομιμήσεις είναι τα ψεύτικα κοστούμια της παράστασης. Είναι τα φτηνά εισιτήρια για έναν κόσμο που υποτίθεται πως είναι λαμπερός και γεμάτος ευτυχία, αλλά στην πραγματικότητα έχει μια ταμπέλα που γράφει: «Είσοδος μόνο για λίγους – και σίγουρα όχι για εσένα».

Κάποτε, οι φτωχοί κοίταζαν τους πλούσιους με ένα αίσθημα δέους και απόστασης. Σήμερα, η απόσταση αυτή γεφυρώνεται με… κινέζικες τσάντες Louis Vuitton και Rolex από τη λαϊκή. Κι έτσι, το παιχνίδι συνεχίζεται. Οι πλούσιοι παριστάνουν τους διάσημους, οι φτωχοί παριστάνουν τους πλούσιους και οι απομιμήσεις παριστάνουν την αλήθεια. Ένας φαύλος κύκλος, όπου κανείς δεν παραδέχεται ότι όλοι κοροϊδεύουν όλους – και κυρίως τον εαυτό τους.

Γιατί Αγοράζουμε Απομιμήσεις;

Ο άνθρωπος που αγοράζει απομιμήσεις δεν είναι κακός. Είναι απλώς κάποιος που παλεύει να αντέξει την πίεση της εικόνας. Η διαφήμιση, η κοινωνία, η μόδα – όλοι μας φωνάζουν: «Αν δεν φοράς το τάδε, αν δεν οδηγείς το δείνα, τότε δεν είσαι αρκετός!» Κι έτσι, ο μέσος άνθρωπος, εγκλωβισμένος σ’ αυτή την παράνοια, λέει: «Εντάξει, δεν μπορώ να το έχω αληθινό, αλλά μπορώ να το κάνω να μοιάζει αληθινό.»

Και τι δείχνει αυτό; Όχι απαραίτητα ότι είναι φτηνός ή δόλιος, αλλά ότι είναι ένας άνθρωπος που νιώθει πως πρέπει να προσποιηθεί. Ένας άνθρωπος που έχει πειστεί ότι για να τον αποδεχτούν οι άλλοι, πρέπει να κρύψει τον πραγματικό του εαυτό κάτω από μια ψεύτικη ετικέτα.

Μα Ποιος Είναι ο Σκοπός;

Ας το πούμε ωμά. Ναι, οι απομιμήσεις μπορεί να ξεγελάσουν. Μπορεί να περάσεις έξω από μια καφετέρια με το ψεύτικο Gucci σου και να σε κοιτάξουν με θαυμασμό. Μπορεί να σε ρωτήσουν: «Από πού την πήρες αυτή την τσάντα;» – κι εσύ να χαμογελάσεις αινιγματικά, χωρίς να αποκαλύψεις το μυστικό σου.

Αλλά στο τέλος της ημέρας, ποιος είναι ο πραγματικός νικητής; Ο άνθρωπος με την απομίμηση ξέρει την αλήθεια. Ξέρει ότι η τσάντα του δεν θα του ανοίξει καμία πόρτα και ότι το ψεύτικο ρολόι του δεν θα κάνει τη ζωή του πιο συναρπαστική. Και όσο για τους πλούσιους, αυτοί κοιτάζουν τις απομιμήσεις σαν παιδιά που βλέπουν τα παιχνίδια τους να αντιγράφονται από τα ψιλικατζίδικα. Το μόνο που πετυχαίνουμε όλοι μαζί είναι να ενισχύουμε έναν κόσμο όπου η αξία μας μετριέται σε ψεύτικες ταμπέλες.

Η Τραγωδία της Μίμησης

Οι απομιμήσεις είναι η τραγωδία της μίμησης σε συμπυκνωμένη μορφή. Είναι η απόδειξη ότι έχουμε φτάσει σε σημείο όπου το «φαίνεσθαι» έχει καταπιεί το «είναι». Ένα παλιό ρητό λέει: «Αν δεν μπορείς να είσαι κάτι, προσποιήσου ότι είσαι.» Ο καπιταλισμός το πήρε αυτό και το έκανε βιομηχανία.

Αλλά τι μένει στο τέλος; Ένας άνθρωπος που φοράει ένα ψεύτικο ρολόι για να δείχνει πλούσιος και κάποιος άλλος που αγοράζει ένα αληθινό ρολόι για να δείχνει επιτυχημένος. Ο ένας νιώθει μικρός γιατί ξέρει ότι το ρολόι του δεν είναι αληθινό, κι ο άλλος νιώθει μικρός γιατί φοβάται ότι κανείς δεν το προσέχει.

Και Τι Πρέπει να Κάνουμε;

Η λύση, αν υπάρχει, δεν είναι να καταδικάσουμε τις απομιμήσεις. Το πρόβλημα δεν είναι η τσάντα ή το ρολόι – είναι η ψευδαίσθηση ότι τα χρειαζόμαστε για να αποκτήσουμε αξία. Αν θέλουμε να αλλάξουμε κάτι, πρέπει πρώτα να σπάσουμε αυτόν τον φαύλο κύκλο. Να πούμε: «Δεν με νοιάζει αν η τσάντα σου γράφει Prada ή τίποτα. Με νοιάζει ποιος είσαι, όχι τι κρατάς.»

Και ίσως τότε, για πρώτη φορά, να σταματήσουμε να μιμούμαστε ο ένας τον άλλον. Ίσως τότε να δούμε ότι η πραγματική αυθεντικότητα – η ελευθερία να είσαι ο εαυτός σου – δεν πουλιέται, δεν αντιγράφεται και, το σημαντικότερο, δεν φοριέται στον ώμο.

Γιατί, όπως έλεγε κι ένας παλιός φιλόσοφος της λαϊκής: «Ψεύτικη Prada μπορείς να βρεις. Ψεύτικη ζωή, όχι.»