Φόβος

Σε μια κοινωνία όπου η «ασφάλεια» έχει χαρακτηριστεί ως το υπέρτατο αγαθό, υπάρχει ένα παράδοξο που δύσκολα κρύβεται πια: το κράτος δεν υφίσταται για να μας προστατεύει. Υφίσταται για να διαχειρίζεται —και να καλλιεργεί— τον φόβο μας.

Ο φόβος δεν είναι απλώς συναίσθημα. Είναι εργαλείο εξουσίας. Είναι ο «βασιλιάς» ενός συστήματος που παριστάνει τον φύλακα ενώ λειτουργεί ως δεσμοφύλακας. Ένα κράτος που δεν προσφέρει ασφάλεια, αλλά υπόσχεται προστασία μόνο υπό όρους: «Δώσε μου λίγη από την ελευθερία σου και ίσως σε σώσω».

Κάθε φορά μια νέα απειλή. Πότε τα τανκς, πότε το χάος, πότε η κρίση, πότε η «ακυβερνησία». Ένα διαρκές τελεσίγραφο: εγώ ή η καταστροφή. Μια διαρκής υπενθύμιση πως χωρίς εμένα, δεν έχεις καμία τύχη. Δεν είναι αυτό τρομοκρατία; Είναι. Απλώς φοράει γραβάτα.

Η επιστράτευση του φόβου δεν είναι τυχαία. Είναι το πιο αποτελεσματικό πολιτικό όπλο. Όσο περισσότερο φοβάσαι, τόσο λιγότερο αμφισβητείς. Όσο πιο επισφαλής νιώθεις, τόσο πιο πειθήνια δέχεσαι κανόνες, παρακολουθήσεις, ελέγχους, σιωπές.

Δεν είναι σύμπτωση που οι πόλεις γεμίζουν κάμερες, οι δρόμοι αστυνόμους, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης καταγγελίες και πανικό. Και εμείς; Σκυφτοί, βιαστικοί, με το βλέμμα στο χώμα και τον φόβο στα μάτια. Όχι επειδή κινδυνεύουμε, αλλά επειδή μας πείθουν ότι κινδυνεύουμε.

Η ασφάλεια έχει μετατραπεί σε ψευδαίσθηση. Όσο περισσότερη «παρέχεται», τόσο λιγότερη νιώθουμε. Και σ´ αυτή την ειρωνεία θεμελιώνεται ένα ολόκληρο αφήγημα εξουσίας: «Αν δεν σε ελέγχω εγώ, θα σε καταστρέψουν άλλοι».

Η κρατική υποκρισία, εν τω μεταξύ, αγγίζει επίπεδα κωμικοτραγικά. Οι νόμοι εφαρμόζονται κατά το δοκούν, η διαφθορά γιορτάζεται σαν πολιτισμικό κεκτημένο και η δικαιοσύνη θυμίζει ανέκδοτο κακής ποιότητας. Η «προστασία» γίνεται προνόμιο των ισχυρών, ενώ για τους υπόλοιπους ισχύει η εξής σκληρή αλήθεια: αν δεν γεννήθηκες από τη σωστή πλευρά, φταις.

Και κάπου εδώ πρέπει να τεθεί το ερώτημα: Αν το κράτος ήθελε πραγματικά να μας προστατεύει, δεν θα το είχαμε καταλάβει ήδη; Αντίθετα, όλα δείχνουν πως ο ρόλος του είναι να συντηρεί την ανασφάλειά μας. Γιατί όσο φοβόμαστε, τόσο πιο εύκολα ελεγχόμαστε.

Ο βασιλιάς Φόβος δεν κυβερνά μόνο, υποβάλλει σε ύπνωση. Κι όμως, η αλήθεια είναι απλή: δεν φοβόμαστε πια γιατί ήδη τα έχουμε χάσει όλα. Ό,τι υπήρχε για να μας τρομάζει, μας συνέβη. Δεν υπάρχει άλλο βάθος. Και αυτό, όσο κι αν ακούγεται παράδοξο, είναι η αρχή της απελευθέρωσης.

Γιατί κάποτε, όσο βυθισμένος και αν είναι κανείς στον φόβο, γθγέρχεται η στιγμή που ξυπνά. Και τότε, ο βασιλιάς μένει γυμνός.