Η Δικτατορία των Μετρίων

Εγχειρίδιο ενός αποστάτη της Απαθούς Εποχής

Αθήνα, όταν ο χρόνος είχε ήδη αρχίσει να σαπίζει…

Δεν γνωρίζω πότε ακριβώς ξεκίνησε. Ούτε ποιος ήταν ο πρώτος που ένιωσε την αλλαγή να τον διαπερνά σαν υπόγειο ψύχος∙ όμως εκείνη την εποχή, κάτι παλαιό και σιωπηλό είχε αρχίσει να μετακινείται στις σκιές των δρόμων και των διαδρόμων του νου. Ένα πέπλο — όχι από σύννεφο ή καπνό, αλλά από λήθη — τύλιξε τις πόλεις. Δεν έπεσε από τον ουρανό· αναδύθηκε από τα θεμέλια.

Αυτό δεν ήταν καινούργιο. Ήταν κάτι που προϋπήρχε. Οι αρχαίοι μιλούσαν γι’ αυτό με σύμβολα. Οι σοφοί το ψιθύριζαν σε διαλέκτους που κανείς δεν μιλά πια. Εμείς απλώς του δώσαμε νέο όνομα, μα εκείνο ποτέ δεν ξέχασε το πραγματικό του: Μετριότητα.

Περί της Φύσης της Μετριότητας

Όχι, δεν είναι θεωρία. Δεν είναι ιδεολογία. Δεν είναι πολιτική γραμμή.
Είναι οργανισμός. Ένας νωχελικός, βλεννώδης οργανισμός, που τρέφεται από τη στασιμότητα, τη συνήθεια και την ασφάλεια. Δεν εμφανίζεται με όπλα, ούτε με εμβλήματα. Είναι ύπουλος – αθώος – φιλικός. Περνά απαρατήρητος, γιατί μιλά με γνώριμες λέξεις: “εύπεπτο”, “για όλους”, “mainstream”.

Οι Μέτριοι – ναι, αυτοί που αποκαλούνται έτσι στις απλοϊκές μας γλώσσες – δεν είναι συνωμότες με την κοινή έννοια. Είναι λειτουργοί μιας κοσμικής διεργασίας, που υπερβαίνει τον ανθρώπινο νου: τη διάχυση της Ομοιομορφίας.

Πολλοί προσπάθησαν να μελετήσουν το φαινόμενο. Άλλοι με γεωπολιτικούς χάρτες, άλλοι με ψυχολογικές θεωρίες. Μα κανείς δεν τόλμησε να κοιτάξει εκεί που βρίσκεται η πηγή: στην καρδιά του πολιτισμού, εκεί όπου το δημιουργικό ένστικτο έδινε άλλοτε φως∙ τώρα κείτεται σαν νεκρό άστρο.

Η Εξάπλωση

Πρώτα, διατάραξαν τον λόγο, την θεία γλώσσα — την ίδια τη δυνατότητα του να εκφράζεται το σπουδαίο.
Μετά, ήρθε το κύμα της παραπλάνησης: μιλούσαν για ενημέρωση και πρόσφεραν πλημμύρα. Μιλούσαν για πολιτισμό και προσέφεραν παραμορφωμένο καθρέφτη. Μιλούσαν για πρόοδο και έδειχναν την οθόνη. Το μέσο έγινε το μήνυμα και το μήνυμα αφανίστηκε.

Όπου ακουμπά η σκιά τους, η δημιουργικότητα γίνεται παρωδία του εαυτού της. Η μουσική εκπορνεύεται, η τέχνη υποβιβάζεται, η γλώσσα απλοποιείται — όχι από εξέλιξη, αλλά από αχρωμία.

Το Πείραμα Ευτυχίας

Η πιο φρικτή επινόηση των Μετρίων ήταν η Μηχανή Πλασάρισμα Ευτυχίας. Δεν έχει γρανάζια ή κυκλώματα. Είναι νοητική κατασκευή. Είναι ένα εργαλείο που αναπαράγει — με απόλυτη συνέπεια — το τίποτα. Την απουσία αναγκών. Την παραίτηση από την αναζήτηση. Τη σιωπή πριν το ουρλιαχτό.

Η ευτυχία τους είναι εύκολη, γλυκιά και ύποπτα ήσυχη.

Οι Αντιστάτες

Υπήρξαν κάποιοι που αντιστάθηκαν. Μικρές εστίες ανάφλεξης σε μια σκοτεινή ήπειρο υποταγής. Τους είπαν ρομαντικούς, γραφικούς, ανένταχτους, ψεκασμένους… Κάποιοι τους ονόμασαν “καθυστερημένους της προόδου”. Μα εκείνοι κρατούσαν βιβλία που δεν είχαν διαβαστεί, πίνακες που δεν είχαν εκτεθεί, μελωδίες που δεν είχαν ακουστεί. Μιλούσαν για αξία, όχι για τάση. Για δύναμη, όχι για πλασάρισμα. Για ήθος, όχι για προβολή.

Ήταν λίγοι. Ήταν μόνοι. Αλλά ήξεραν την αλήθεια: η μετριότητα δεν νικιέται με σύγκρουση, αλλά με φλόγα.

Η Διείσδυση

Διείσδυσαν πρώτα στα φέουδα της πληροφορίας — στα οχυρά της Ανθρώπινης Γνώσης. Εκεί όπου άλλοτε κυριαρχούσε η ερευνητική λαμπρότητα, εγκαταστάθηκαν φρουροί δίχως πρόσωπο, μα με στόμα διαρκώς ανοιχτό, που εξέμεναν συνεχώς πληροφορία χωρίς νόημα. Τα ονόματα τους ήταν γνωστά, οι φωνές τους οικείες, μα τα μάτια τους δεν έλαμπαν. Εξουσίασαν εφημερίδες, τηλεοπτικά κανάλια, σταθμούς και περιοδικά. Κανείς δεν τους αντιστάθηκε — γιατί κανείς δεν κατάλαβε ότι είχαν ήδη νικήσει.

Το δεύτερο κύμα ήταν πιο ύπουλο: η επίθεση στον Πολιτισμό. Η Τέχνη, αυτή η αρχαία φλόγα που γεννήθηκε στην αυγή του Ανθρώπου, άρχισε να σιγοσβήνει. Εκείνοι παρουσίασαν φαιδρά είδωλα στη θέση των Μουσών∙ ποπ-ομοιώματα συνθετών, καρικατούρες ηθοποιών, γραφικά τερατουργήματα που αποκαλούσαν «παραγωγές». Το τραγούδι έγινε βοή, ο χορός ρυθμική παρωδία, η ζωγραφική ηλεκτρονική στάμπα. Στα μάτια των παιδιών, αυτό ήταν Τέχνη. Δεν ήξεραν τι είχε χαθεί.

Έπειτα, στόχευσαν στο Βιβλίο – τον αρχαιότερο σύντροφο της σκέψης. Το υποβίβασαν σε προϊόν. Το κάλυψαν με εξώφυλλα λαμπερά και λόγια κενά. Οι συγγραφείς έγιναν ικέτες κινηματογραφικών συμβολαίων, έμποροι λέξεων∙ και οι σκέψεις τους, αντί να ταξιδεύουν στα βάθη του χρόνου, εξατμίζονταν στη βιτρίνα ενός βιβλιοπωλείου.

Η φρίκη δεν ήταν κραυγαλέα. Ήταν σιωπηλή.

Η Εξουσία Της Επιλογής

Οι Μέτριοι δεν επέβαλαν διαταγές. Δε χρησιμοποίησαν βία. Δεν χρειάστηκε.
Μας έδωσαν τη δυνατότητα να επιλέγουμε — αλλά μόνο από ό,τι είχαν εγκρίνει οι ίδιοι. Έτσι, δίχως μαστίγιο ή δαδί, κατόρθωσαν να καθορίζουν τι βλέπουμε, τι ακούμε, τι διαβάζουμε, ποιον συναναστρεφόμαστε, πώς ντυνόμαστε, πώς γελάμε, πώς αγαπάμε, πώς ονειρευόμαστε.

Έχτισαν μια Μηχανή – μια Μηχανή Πειθούς – και την ονόμασαν «Ευτυχία». Εκείνη η μηχανή, ακούραστη και άψυχη, επαναλάμβανε τα ίδια μοτίβα ξανά και ξανά: επιθυμία, ικανοποίηση, αποδοχή, συνήθεια. Κάθε της κύκλος σκότωνε κάτι μέσα μας και γεννούσε έναν πιο συμβατό άνθρωπο.

Δεν ήταν φυλακή. Ήταν καθρέφτης.

Οι Ψιθυριστές της Αλήθειας

Υπήρξαν και φωνές — αδύναμες μα επίμονες — που δεν σώπασαν. Γνωστοί ως «Ρομαντικοί», «Παρωχημένοι», «Ανυπότακτοι», αυτοί οι ασήμαντοι προφήτες περιπλανήθηκαν ανάμεσα μας ψιθυρίζοντας την τρομερή αλήθεια: πως η πραγματικότητα στην οποία ζούμε είναι υπνωτιστικό κατασκεύασμα. Πως οι εχθροί δεν είναι έξω, μα μέσα, στα καθημερινά μας γούστα, στις εκπομπές που παρακολουθούμε δίχως να σκεφτόμαστε, στα τραγούδια που σιγοτραγουδάμε χωρίς να τα νιώθουμε.

Ονόμασαν τον αντίπαλο με το πραγματικό του όνομα: Η Μετριότητα είναι πλάνη. Είναι μήτρα. Είναι το πέπλο της λήθης.

Και προσέθεσαν:

Η Δικτατορία της Μετριότητας δεν θα καταρρεύσει από οργή, αλλά από αφύπνιση.

Το Ερώτημα

Ρωτήσατε ποτέ:

• Αν χρειαζόμαστε τη διασκέδαση που μας προσφέρουν;
• Αν θέλαμε να ακούμε τα ίδια τραγούδια για πάντα;
• Αν μας αρέσει στ’ αλήθεια η επανάληψη;
• Αν οι τηλεοπτικές μας συνήθειες είναι όντως δικές μας;
• Αν ζούμε όπως θέλουμε ή όπως πρέπει;

Η απάντηση δεν χρειάζεται να δοθεί εδώ. Την γνωρίζει ήδη η συνείδηση.

Το Κλείσιμο του Κύκλου

Ο κόσμος μας έγινε απλός. Εύκολος! Χωρίς πάθη, χωρίς συγκρούσεις, χωρίς ύψος.
Το τίμημα ήταν βαρύ: Χάσαμε την πείνα για νόημα. Χάσαμε τον ορίζοντα.
Γίναμε αποδεκτοί, ήπιοι, μέτριοι.

Μα θυμήσου:

Ο άνθρωπος δεν δημιουργήθηκε για να ακολουθεί. Δημιουργήθηκε για να παραβαίνει.
Όσο πιο ψηλά βάζουμε τον πήχη, τόσο πιο ανθρώπινοι γινόμαστε.

Κάλεσμα

Αρνήσου την ευκολία. Προτίμησε τη φωτιά της αναζήτησης από το φως του neon.
Προτίμησε ένα ήσυχο βράδυ με φίλους από την τυραννία του “διασκεδαστικού”.
Σκέψου. Διάβασε. Τραγούδα. Σβήσε την οθόνη. Κλείσε το ραδιόφωνο. Γύρνα στη φωνή.

Γιατί — ναι — η αλήθεια είναι εκεί έξω.
Μα μόνο όσοι ξεμάθουν τον κόσμο της μετριότητας μπορούν να την δουν.