O Mύθος της Aυταρκείας

Τον τελευταίο καιρό βρίσκομαι σε επαφή με ανθρώπους που επιδεικνύουν όσα έχουν καταφέρει.
Στοχαζόμενος πάνω σε αυτό, προσπαθώ να ανιχνεύσω τις αληθινές αιτίες πίσω από το «πρόκοψα», το «κατάφερα», το «έφτιαξα» — όχι όπως αρέσκονται να το αφηγούνται οι ίδιοι αλλά όπως πράγματι εγγράφεται μέσα στις συνθήκες της ζωής τους.
Όσοι έχουν έστω και στοιχειώδη επίγνωση του κόσμου αντιλαμβάνονται ότι κάθε ανθρώπινη διαδρομή, όσο «ηρωικά» κι αν παρουσιάζεται εκ των υστέρων, πατάει πάνω σε ένα χαοτικό υπόστρωμα συμπτώσεων. Σχεδόν τίποτε δεν ξεκινά από το μηδέν, σχεδόν τίποτε δεν είναι αποκλειστικά «δικό μας».

Η ομορφιά, το φύλο, η υγεία, η κοινωνική θέση της οικογένειας, το μορφωτικό και οικονομικό περιβάλλον μέσα στο οποίο γεννιέται κανείς, δεν είναι παράσημα. Δεν είναι ηθικές αρετές. Δεν είναι προσωπικά κατορθώματα. Είναι λαχνοί μιας κλήρωσης που έγινε ερήμην μας. Κι όμως, πάνω σε αυτούς τους λαχνούς χτίζονται ολόκληρες βιογραφίες υπεροχής.
Οι ελκυστικοί άνθρωποι αμείβονται συχνά καλύτερα. Οι άνδρες εξακολουθούν να κινούνται μέσα σε έναν κόσμο που τους συγχωρεί περισσότερα και τους προσφέρει ευκολότερα πρόσβαση, κύρος και ανοχή κι όλα αυτά παρουσιάζονται ως ικανότητες, ως αρετές, ως απόδειξη ανωτερότητας.
Όποιος άνθρωπος κατάφερε κάτι, το κατάφερε ΚΑΙ επειδή γεννήθηκε σε συγκεκριμένη εποχή κι όχι τριάντα ή εκατό χρόνια νωρίτερα ή αργότερα ΚΑΙ σε συγκεκριμένο τόπο και όχι σε κάποιον αφανή και εχθρικό γεωγραφικό τόπο του κόσμου ΚΑΙ μέσα σε ορισμένες ιστορικές, κοινωνικές, υλικές και σωματικές συνθήκες κι όχι σε κάποιες άλλες. Αυτό δεν ακυρώνει τον κόπο του, όχι! Ακυρώνει όμως την αλαζονεία του.
Το γεγονός, για παράδειγμα, ότι κάποιοι δεν έχουν δάνεια ή δεν βρέθηκαν ποτέ εκτεθειμένοι σε συνθήκες πίεσης, δεν αποδεικνύει πάντοτε σωφροσύνη ή ανωτερότητα χαρακτήρα. Μπορεί να σημαίνει ότι γεννήθηκαν σε εύπορη οικογένεια, ότι ρευστοποίησαν περιουσία, ότι προστατεύτηκαν από δίκτυα ασφαλείας που άλλοι δεν είχαν ποτέ ή, απλούστατα, ότι δεν ρίσκαραν τίποτα πέρα από όσα ήδη τους είχαν δοθεί.

Εντυπωσιάζομαι, πράγματι, από το θάρρος της γνώμης ορισμένων «πετυχημένων» ανθρώπων. Όχι επειδή έχουν κάτι σπουδαίο να πουν, αλλά επειδή μιλούν με τη βεβαιότητα ανθρώπων που δεν αναγκάστηκαν ποτέ να αναμετρηθούν πραγματικά με το μερίδιο της τύχης που τους αναλογούσε. Με εντυπωσιάζει αυτή η Διπλή Αγνοια: να αγνοεί κανείς τον κόσμο και ταυτόχρονα, να αγνοεί ότι τον αγνοεί. Με εντυπωσιάζει ακόμη περισσότερο η αποστροφή τους προς την αυτογνωσία, λες και μια έντιμη ματιά στον εαυτό τους θα γκρέμιζε όλο το σκηνικό της επιτυχίας τους.
Υπάρχουν όμως και οι άλλοι. Εκείνοι που πήραν κάτι έτοιμο, ναι, αλλά δεν είπαν ψέματα πρώτα στον εαυτό τους· αναγνώρισαν τι τους δόθηκε, πρόσθεσαν το δικό τους μικρό ή μεγάλο μερίδιο και συνέχισαν χωρίς τυμπανοκρουσίες. Δεν μετέτρεψαν την εύνοια των περιστάσεων σε προσωπικό έπος, ούτε θρονιάστηκαν πάνω σε έναν λόφο από συμπτώσεις για να τον παρουσιάσουν ως ηθικό τους ανάστημα. Αυτούς χρειάζεται να τους αναζητήσεις. Δεν φωνάζουν. Και ακριβώς γι’ αυτό αξίζουν περισσότερο την προσοχή.

Συνεπώς, αγαπητέ αναγνώστη, αν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου σε οποιαδήποτε από αυτές τις δύο κατηγορίες, ένα είναι βέβαιο, βρίσκεσαι ήδη στην σωστή πλευρά του δρόμου.