Οι μικρές κινήσεις που αλλάζουν τα πάντα
Υπάρχουν λέξεις που κουβαλούν μέσα τους περισσότερη ιστορία απ’ όση φαίνεται με την πρώτη ματιά. Το savoir vivre είναι μία από αυτές.
Συχνά μεταφράζεται πρόχειρα ως «καλοί τρόποι», κάθε φορά που το ακούμε, ίσως φανταζόμαστε λινά τραπεζομάντιλα, ασημένια μαχαιροπίρουνα και ανθρώπους που ξέρουν ποιο ποτήρι είναι για το νερό και ποιο για το κρασί. Αλλά το savoir vivre δεν γεννήθηκε για να υπηρετήσει την πολυτέλεια. Γεννήθηκε για να υπηρετήσει τη συνύπαρξη. Ίσως γι’ αυτό παραμένει τόσο σύγχρονο σε μια εποχή όπου όλοι μιλούν, αλλά όλο και λιγότεροι ακούνε.
Η αόρατη κομψότητα
Η πραγματική κομψότητα δεν είναι ποτέ θορυβώδης. Δεν βρίσκεται στα ρούχα, ούτε στις λέξεις που χρησιμοποιούμε, ούτε καν στην κοινωνική μας θέση. Βρίσκεται στην ικανότητα να κάνουμε χώρο για τον άλλον.
Να μην τον διακόπτουμε.
Να μην τον φέρνουμε σε δύσκολη θέση.
Να μην τον αναγκάζουμε να απολογηθεί για κάτι που δεν χρωστά.
Να θυμόμαστε πως κάθε άνθρωπος κουβαλά μια ιστορία που δεν γνωρίζουμε.
Το savoir vivre είναι, στην ουσία του, μια μορφή κοινωνικής ενσυναίσθησης.
Ένα διακριτικό «σε βλέπω».
Ένα αθόρυβο «σε υπολογίζω».
Ένα ευγενικό «δεν είσαι μόνος μέσα σε αυτόν τον χώρο».
Η παρεξήγηση της ειλικρίνειας
Ζούμε σε μια εποχή που λατρεύει την ωμότητα.
«Εγώ λέω τα πράγματα όπως είναι.»
«Δεν μασάω τα λόγια μου.»
«Αυτή είμαι.»
Το ακούμε συχνά και βέβαια, η ειλικρίνεια είναι αρετή δεν χωρά καμιά αμφιβολία! Όμως υπάρχει μια λεπτή διαφορά ανάμεσα στην ειλικρίνεια και στην απουσία φροντίδας. Το να λες την αλήθεια δεν σου δίνει αυτόματα το δικαίωμα να πληγώνεις. Η αλήθεια μπορεί να ειπωθεί με τρόπο που να φωτίζει ή με τρόπο που να καίει. Το savoir vivre δεν ζητά να κρύψεις αυτό που σκέφτεσαι. Σου ζητά να αναρωτηθείς πώς θα το ακούσει ο άλλος κι αυτή η ερώτηση αλλάζει τα πάντα.
Η πιο δύσκολη μεταμόρφωση
Είναι εύκολο να μάθεις έναν κανόνα. Να μάθεις πότε δίνεις το χέρι. Πότε συστήνεσαι. Πώς απευθύνεσαι σε κάποιον. Το δύσκολο είναι να αλλάξεις οπτική. Να σταματήσεις να βλέπεις τον εαυτό σου ως το κέντρο της σκηνής. Να αρχίσεις να παρατηρείς τι συμβαίνει γύρω σου.
Ποιος αισθάνεται άβολα.
Ποιος μένει σιωπηλός.
Ποιος αποκλείεται από τη συζήτηση.
Ποιος χρειάζεται λίγη περισσότερη προσοχή.
Το savoir vivre δεν είναι ένα εγχειρίδιο συμπεριφοράς. Είναι μια άσκηση παρατήρησης, γι’ αυτό είναι τόσο δύσκολο.
Οι κανόνες που δεν γράφτηκαν ποτέ
Κάθε κοινωνία διαθέτει ένα αόρατο δίκτυο κανόνων. Οι περισσότεροι δεν είναι καταγεγραμμένοι. Δεν θα τους βρούμε σε νόμους ή κανονισμούς. Ζουν στις μικρές λεπτομέρειες.
Στο πότε μιλάμε.
Στο πότε σωπαίνουμε.
Στο πως διαφωνούμε.
Στο πως διαχειριζόμαστε την επιτυχία μας χωρίς να ταπεινώνουμε τους άλλους.
Στο πως αντιμετωπίζουμε την αποτυχία τους χωρίς να νιώθουμε ανώτεροι.
Οι άνθρωποι που κατανοούν αυτούς τους κώδικες συχνά προχωρούν πιο εύκολα στη ζωή. Όχι επειδή είναι εξυπνότεροι αλλά επειδή κάνουν τους άλλους να αισθάνονται ασφαλείς δίπλα τους κι η ασφάλεια είναι ένα από τα πιο υποτιμημένα κοινωνικά αγαθά.
Ευγένεια δεν σημαίνει υποκρισία
Ίσως εδώ βρίσκεται η μεγαλύτερη παρεξήγηση. Πολλοί πιστεύουν ότι οι τρόποι είναι μια μορφή προσποίησης.
Ότι αποτελούν μάσκα.
Ότι κρύβουν την αλήθεια.
Κι όμως, οι καλύτεροι τρόποι λειτουργούν ακριβώς αντίθετα. Δεν κρύβουν τον χαρακτήρα. Τον εξευγενίζουν όπως μια όμορφη κορνίζα δεν αλλάζει τον πίνακα, αλλά τον αναδεικνύει. Η ευγένεια δεν είναι ψέμα.
Είναι αυτοσυγκράτηση.
Είναι η επιλογή να μη χρησιμοποιήσεις κάθε σκέψη που περνά από το μυαλό σου ως όπλο.
Είναι η κατανόηση ότι το να μπορείς να πεις κάτι δεν σημαίνει ότι πρέπει να το πεις.
Η τέχνη της ζωής
Τελικά το savoir vivre δεν αφορά μόνο το πως τρώμε, πως ντυνόμαστε ή πως στεκόμαστε σε ένα επίσημο δείπνο. Αφορά κάτι πολύ βαθύτερο. Τον τρόπο με τον οποίο καταλαμβάνουμε χώρο μέσα στον κόσμο.
Αν περνάμε από τις ζωές των άλλων αφήνοντας πίσω μας αμηχανία ή άνεση.
Αν κάνουμε τους ανθρώπους να νιώθουν μικρότεροι ή μεγαλύτεροι.
Αν η παρουσία μας βαραίνει ένα δωμάτιο ή το φωτίζει.
Στο τέλος, οι περισσότεροι δεν θα θυμούνται ακριβώς τι είπαμε. Θα θυμούνται σίγουρα όμως πως τους κάναμε να αισθανθούν και ίσως αυτό να είναι το πραγματικό νόημα του savoir vivre:
η τέχνη να ζεις με τρόπο που αφήνει τον κόσμο λίγο πιο ευχάριστο απ’ ό,τι τον βρήκες.